Νόσοι του στόματος

Στοματική δυσοσμία: Τι δείχνει για τη γενική μας υγεία;

Πολλές φορές η αναπνοή μας δεν είναι τόσο φρέσκια όσο θα θέλαμε, κάτι που αποτελεί ένα σημαντικό κοινωνικό πρόβλημα. Πέρα από αυτό όμως, η κακοσμία του στόματος μπορεί να δείχνει και διάφορα προβλήματα στην υγεία μας. Σε προηγούμενο σημείωμα είδαμε τους συνήθεις λόγους για τους οποίους δημιουργείται η κακοσμία του στόματος και το πως μπορούν να αντιμετωπιστούν και επίσης δώσαμε συμβουλές για μια πιο φρέσκια και δροσερή αναπνοή.

Στοματική κακοσμία. Πως αντιμετωπίζεται;

Σε αυτό το σημείωμα θα δούμε τι συσχέτιση μπορεί να έχει αυτή η κατάσταση με τη γενικότερη υγεία μας.

Στοματική δυσοσμία

  1. Ροχαλητό και άπνοιες στον ύπνο. Εάν αναπνέουμε από το στόμα, κάτι που συμβαίνει όταν ροχαλίζουμε ή κάνουμε άπνοιες στον ύπνο, το στόμα στεγνώνει από το σάλιο και τα μικρόβια αναπτύσσονται ταχύτερα. Αυτά είναι υπεύθυνα για την κακή γεύση που έχουμε στο στόμα μας πολλές φορές το πρωί, ακόμη και αν έχουμε βουρτσίσει προσεκτικά τα δόντια μας την προηγούμενη βραδιά. Εάν ροχαλίζουμε ή ακόμη περισσότερο εάν κάνουμε άπνοιες πρέπει να επισκεφθούμε κάποιον πνευμονολόγο ή κάποιο από τα καλά κέντρα ύπνου που υπάρχουν στα νοσοκομεία και τις κλινικές ώστε να κάνουμε μια μελέτη ύπνου και να αντιμετωπίσουμε αυτό το πρόβλημα που εκτός από την επδείνωση της ποιότητας του ύπνου και της καθημερινότητάς μας, δημιουργεί και σοβαρούς κινδύνους για την υγεία και τη ζωή μας.
  2. Ουλίτιδα – Περιοδοντίτιδα. Εάν βλέπετε αλλαγές στην αρχιτεκτονική των ούλων σας ή εάν ματώνουν ή πονάνε, είναι πιθανό να έχετε ουλίτιδα ή ακόμη και περιοδοντίτιδα. Τα προβλήματα με τα ούλα είναι πιο πιθανά εάν καπνίζετε. Μια επίσκεψη στον οδοντίατρο θα βοηθήσει να διαπιστωθεί και να θεραπευτεί μια τέτοια κατάσταση η οποία αν εξελιχθεί αθεράπευτη μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε απώλεια δοντιών.
  3. Γαστροσοισοφαγιγκή παλινδρόμηση. Αυτή η κατάσταση σημαίνει ότι τα υγρά του στομάχου και τροφές ανεβαίνουν μέχρι τον οισοφάγο. Πέρα από την κακή αναπνοή, κάτι τέτοιο μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στον λαιμό και το στόμα μας, όπως και στα δόντια μας.
  4. Σακχαρώδης Διαβήτης (Ζάχαρο). Εάν πάσχετε από ζαχαρώδη διαβήτη μπορεί να έχετε κακή αναπνοή γιατί το σώμα σας δεν έχει την κατάλληλη ποσότητα γλυκόζης. Τα επίπεδα του ζαχάρου στο αίμα πρέπει να ρυθμιστούν με τη βοήθεια του ειδικού γιατρού.
  5. Ελικοβακτήριο του πυλωρού. Πρόκειται για ένα μικρόβιο που έχει συνδεθεί με έλκη και με τον καρκίνο του στομάχου. Προκαλεί δύσοσμη αναπνοή και επίσης μπορεί να συνυπάρχει ναυτία, καούρες, πόνος στο στομάχι ή δυσπεψία. Ο γιατρός σας μπορεί να ελέγξει αν έχετε αυτό το μικρόβιο και συνήθως η κατάλληλη θεραπεία με αντιβίωση λύνει το πρόβλημα.
  6. Μολύνσεις του αναπνευστικού. Πολλές φορές όταν είμαστε κρυωμένοι, βήχουμε ή έχουμε ιγμορίτιδα, μπορεί να μεταφερθεί βλέννα μολυσμένη με μικρόβια στη μύτη ή το στόμα. Αυτό φυσικά επηρεάζει την αναπνοή μας αλλά θεραπεύεται όταν περάσει το κρύωμα.
  7. Λήψη φαρμάκων. Πολλά φάρμακα προκαλούν ξηροστομία (στεγνώνουν το στόμα) και ως αποτέλεσμα υπάρχει δύσοσμη αναπνοή. Άλλα φάρμακα όπως τα νιτρώδη που χρησιμοποιούνται σε καρδιοπάθειες, χημειοθεραπευτικά για τον καρκίνο ή ακόμη και κάποια φάρμακα κατά της αϋπνίας απελευθερώνουν χημικές ουσίες που μπορεί να προκαλέσουν κακή αναπνοή. Κάτι τέτοιο μπορεί να προκληθεί ακόμη και από την υπερβολική λήψη βιταμινούχων συμπληρωμάτων διατροφής.
  8. Υπερτροφικές αμυγδαλές. Πολλές φορές μπορεί να κατακρατούν μικρόβια που προκαλούν δύσοσμη αναπνοή στο στόμα μας. Μιλήστε με τον γιατρό σας, ιδίως εάν παθαίνετε συχνά αμυγδαλίτιδες. Επίσης, εάν έχετε υπερτροφικές αμυγδαλές μπορείτε να κάνετε γαργάρες με αλατόνερο ή ακόμη και με σκέτο νερό μετά από τα γεύματά σας.
  9. Αφυδάτωση. ‘Οταν το σώμα σας δεν έχει αρκετό νερό μπορεί να μην έχετε επαρκή παραγωγή σάλιου, το οποίο καθαρίζει και απολυμαίνει το στόμα μας. Μειωμένη ποσότητα σάλιου παρατηρείται και σε διάφορες άλλες καταστάσεις όπως είναι το σύνδρομο Sjogren, όπου και πάλι υπάρχει ως αποτέλεσμα κακή στοματική αναπνοή.
  10. Μολύνσεις. Σε πολλές περιπτώσεις υπάρχει κάποια μόλυνση στο στόμα μας που μπορεί να συμβεί μετά από κάποιο τραύμα, μετά από εξαγωγή δοντιού ή μετά από διάφορες άλλες καταστάσεις. Ελέγξτε το στον οδοντίατρό σας γιατί είναι πιθανό να χρειάζεστε αντιβίωση. Επίσης, ξεπλένετε το στόμα σας πολλές φορές την ημέρα με χλιαρό αλατόνερο και κρατήστε το όσο πιο καθαρό γίνεται.
  11. Ηπατική ανεπάρκεια. Αυτή η κατάσταση μπορεί να προκαλέσει κακή στοματική αναπνοή (fetor hepaticus) και αποτελεί δείγμα ότι το ήπαρ μπορεί να μη λειτουργεί σωστά. Μπορεί να υπάρχουν και άλλα συμπτώματα όπως το να είναι το δέρμα ή το λευκό μέρος των ματιών κίτρινο.
  12. Νεφρική ανεπάρκεια. Στοματική αναπνοή με οσμή παρόμοια με του ψαριού είναι συνηθισμένη σε προχωρημένα στάδια νεφρική ανεπάρκειας η οποία αντιμετωπίζεται με ειδική αγωγή ή και με αιμοκάθαρση.

Ο πληθυσμός των μικροβίων στο στόμα μας

ΜικρόβιαΣτο στόμα ενός υγιούς ανθρώπου υπάρχουν δισεκατομμύρια μικροβίων. Εάν έχετε ώρες να βουρτσίσετε τα δόντια σας, ο αριθμός των μικροβίων στο στόμα σας αυτή τη στιγμή μπορεί να είναι μεγαλύτερος από τον αριθμό των ανθρώπων που υπάρχουν σε ολόκληρη τη γη!

Σχετικά με τα είδη των μικροβίων, έχουν ανακαλυφθεί πάνω από 700 διαφορετικά είδη που ζουν στο στόμα μας. Συνολικά στο σώμα μας, υπάρχουν πάνω από 10.000 ειδή μικροβίων και έχουν βάρος περίπου 2 κιλά. Τα περισσότερα από αυτά τα μικρόβια είναι «καλά» μικρόβια, απαραίτητα για την υγεία του οργανισμού μας και αποτελούν την φυσιολογική χλωρίδα του σώματός μας.

Μπορεί η περιοδοντίτιδα να προκαλέσει σακχαρώδη διαβήτη και καρδιοπάθειες;

Περιοδοντίτιδα και καρδιοπάθειεςΤα τελευταία 15 χρόνια έχουν γίνει πολλές μελέτες που έδειξαν ότι η στοματική και η περιοδοντική μόλυνση και φλεγμονή είναι ένας παράγοντας που παίζει ρόλο στην εμφάνιση ή την επιδείνωση συγκεκριμένων παθήσεων της γενικής υγείας. Κυρίως μελετήθηκαν η σχέση της περιοδοντικής νόσου με τον σακχαρώδη διαβήτη, τις καρδιαγγειακές νόσους, τα περιγεννητικά προβλήματα και οι αναπνευστικές δυσλειτουργίες. Έχουν επίσης αναφερθεί και άλλες παθήσεις που μπορεί να επηρεάζονται από τη στοματική φλεγμονή, όπως είναι η άνοια, η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια και κάποιες μορφές καρκίνου, αλλά σε αυτές τις περιπτώσεις τα στοιχεία δεν είναι τόσο ισχυρά.

Η Παγκόσμια Οδοντιατρική Ομοσπονδία (FDI) εξέδωσε την ακόλουθη δήλωση στις 30 Αυγούστου του 2013:

  • Η βιβλιογραφία που ελέγχει τη σχέση της περιοδοντίτιδας με συγκεκριμένες παθήσεις όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, οι καρδιαγγειακές νόσοι, τα περιγεννητικά προβλήματα και οι αναπνευστικές παθήσεις είναι σημαντική. Περιλαμβάνει εργαστηριακές μελέτες, μελέτες σε πειραματόζωα, κλινικές μελέτες σε ανθρώπους και επηδημιολογικές μελέτες, σε μεγάλες πληθυσμιακές ομάδες.
  • Η παραπάνω συσχέτιση περιοδοντίτιδας και νόσων μπορεί να εξηγηθεί βάσει βιολογικών αρχών. Μπορούν να υπάρχουν άμεσες επιπτώσεις των στοματικών μικροβίων σε απομακρυσμένους ιστούς και όργανα, όπως επίσης και στα στοιχεία της στοματικής φλεγμονής που παράγονται στους περιοδοντικούς ιστούς.
  • Συστηματικές μελέτες έχουν δείξει ότι η συντηρητική θεραπεία της περιοδοντίτιδας σε ασθενείς με διαβήτη, μπορεί να μειώσουν τα επίπεδα του σακχάρου στο αίμα για τουλάχιστον 3 μήνες.
  • Όλοι οι λειτουργοί της υγείας πρέπει να κατανοούν πλήρως τη σχέση των στοματικών νόσων με τη γενικότερη υγεία.
  • Η έμφαση στη στοματική υγεία και τον έλεγχο των στοματικών και περιοδοντικών μολύνσεων πρέπει να είναι ένα σημαντικό τμήμα της θεραπευτικής στρατηγικής.
  • Οι εθνικοί οδοντιατρικοί σύλλογοι και ομοσπονδίες πρέπει να λάβουν ενεργό συμβουλευτικό ρόλο στην ενημέρωση και την επαγρύπνηση του κοινού.
  • Η Παγκόσμια Οδοντιατρική Ομοσπονδία (FDI), συνεργαζόμενη με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), πρέπει να ενισχύσει δυναμικά το να συμπεριλαμβάνεται η στοματική υγεία στις προτεραιότητες των κυβερνήσεων έτσι ώστε να διευκολύνεται η θεραπεία του πληθυσμού.

Πηγή: FDI Policy Statement, Oral Infection/Inflammation as a Risk Factor for Systemic Diseases, Revised version adopted by the FDI General Assembly: 30 August 2013 – Istanbul, Turkey. 

Φιλί: Επηρεάζει τη στοματική μας υγεία;

KissΤο φιλί είναι ένα μέσον έκφρασης των συναισθημάτων μας προς κάποιον, είτε είναι ένας αγαπημένος φίλος, είτε ένα μέλος της οικογένειάς μας είτε ο σύντροφός μας. Ποιές είναι όμως οι επιπτώσεις του φιλιού στην στοματική αλλά και την γενικότερη υγεία μας; Στην ιατρική και την οδοντιατρική επιστήμη είναι γνωστό ότι υπάρχουν ευεργετικές δράσεις από το φιλί, αλλά και η πιθανότητα μετάδοσης κάποιων μικροβίων και ιών που προκαλούν ασθένειες.

Το σάλιο ξεπλένει το στόμα και βοηθά στην απομάκρυνση υπολειμμάτων τροφών. Έχει επίσης αντιμικροβιακές ιδιότητες και ο ρόλος του είναι σημαντικός, εκτός από τη διαδικασία της πέψης και στην στοματική μας υγεία. Τα μικρόβια όμως που υπάρχουν στο σάλιο, μπορούν να μεταδοθούν με το φιλί, κάποια πιο εύκολα και κάποια δύσκολα. Το πόσο υγιές και καθαρό είναι το στόμα μας παίζει σαφώς ρόλο στο τι μπορεί να μεταδοθεί όταν θα φιλήσουμε κάποιον. Κάποια μικρόβια, μπορούν να μεταδοθούν ακόμη και με το κοινωνικό φιλί, στο μάγουλο ή και το χέρι.

Ιοί που μεταδίδονται με το φιλί: Μολύνσεις του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος όπως το κοινό κρυολόγημα μπορούν εύκολα να μεταδοθούν με το φιλί. Μάλιστα, αρκεί και η επαφή με σταγονίδια που περιέχουν τον ιό για να γίνει η μετάδοση, όπως γίνεται όταν το άτομο που νοσεί φταρνιστεί ή αν πιάσει με το χέρι του τη μύτη του και μετά μας κάνει χειραψία και εμείς πιάσουμε τη δική μας μύτη ή το στόμα στη συνέχεια. Η λοιμώδης μονοπυρήνωση, που είναι γνωστή και ως ασθένεια του φιλιού, προκαλείται από τον ιό Epstein-Barr και μεταδίδεται εύκολα με το φιλί. Μετάδοση των ιών δε σημαίνει βέβαια ότι θα νοσήσουμε. Αυτό εξαρτάται εν πολλοίς από την κατάσταση της άμυνας του οργανισμού μας, οπότε η συμβουλή μας είναι να προσέχετε την υγεία σας, να τρέφεστε σωστά, με πολλά φρούτα και λαχανικά και να τηρείτε άριστη προσωπική υγιεινή.

Μετάδοση σημαντικότερων παθήσεων: Ο ιός του έρπη (στην πραγματικότητα είναι 8 ιοί της ίδιας ομάδας) προκαλεί την ανεμοβλογιά στα παιδιά και τον έρπητα ζωστήρα στους ενήλικους. Ο ιός του απλού έρπη, που προκαλεί τον επιχείλιο έρπη, μεταδίδεται επίσης, με άμεση επαφή με τον ιό κατά τη διάρκεια του φιλιού. Η περίοδος που μεταδίδεται πιο εύκολα ο ιός του έρπη είναι πριν και τις πρώτες ημέρες που βγαίνει η φυσαλίδα στο χείλος, αλλά μπορεί να μεταδοθεί ακόμη και αφού η φυσαλίδα έχει επουλωθεί.

Υπό κάποιες συνθήκες, ο ιός της ηπατίτιδας Β μπορεί να μεταδοθεί με το φιλί. Μόλυνση με αυτόν τον ιό θα γίνει εάν ματώνουν τα ούλα του πάσχοντος (ή φορέα του ιού) και μολυσμένο αίμα έρθει σε άμεση επαφή με την κυκλοφορία του αίματος του άλλου ατόμου, μέσω κάποιας πληγής στα ούλα, τη γλώσσα ή τους βλεννογόνους του στόματος. Ο ιός των θηλωμάτων του ανθρώπου που σχετίζεται άμεσα και με τον καρκίνο του λάρυγγα, μπορεί επίσης να μεταδοθεί με το φιλί, ιδιαίτερα αν υπάρχουν ανοικτές πληγές. Εάν υπάρχουν λοιπόν έλκη, πληγές από τραύματα κ.λπ μέσα ή γύρω από το στόμα, είναι πιθανότερο να κολλήσουμε κάποια σοβαρότερη ασθένεια με το φιλί.

Μικρόβια που προκαλούν σοβαρές παθήσεις επίσης μπορούν να μεταδοθούν με το φιλί, όπως είναι ο μηνιγγιτιδόκοκκος.

Είναι μεγάλης σημασίας να γνωρίζουμε ότι μετάδοση των ιών μπορεί να γίνει και σταυροειδώς. Για παράδειγμα, εάν ένα άτομο με επιχείλιο έρπη πίνει από ένα καλαμάκι και πιεί και κάποιος άλλος από το ίδιο καλαμάκι, μπορεί να κολλήσει τον ιό που έχει μείνει σε αυτό. Δεν δοκιμάζουμε λοιπόν ποτέ από το ποτό κάποιου άλλου.

Σημειώνουμε ότι ο ιός HIV που προκαλεί το AIDS, δεν μεταδίδεται με το φιλί.

Οδοντιατρικές παθήσεις που μεταδίδονται με το φιλί: Τα μικρόβια που προκαλούν περιοδοντική νόσο μεταδίδονται και αυτά μέσω του σάλιου. Γι’ αυτό το λόγο, η Αμερικάνικη Ακαδημία Περιοδοντολογίας προτείνει, εάν ένα μέλος της οικογένειας πάσχει από περιοδοντική νόσο, να εξετάζονται και τα υπόλοιπα μέλη.  Επίσης, τα μικρόβια που προκαλούν τερηδόνα δεν ανευρίσκονται σε βρέφη και αυτό μπορεί να δείχνει ότι γίνεται μετάδοση από τον περίγυρο του παιδιού, ακόμη και με ένα απλό φιλί, ιδίως αν αυτό δοθεί στα χείλη.

Τα παθιασμένα φιλιά είναι καλά για την υγεία:  Έχουν γίνει έρευνες που δείχνουν ότι τα έντονα φιλιά προσφέρουν και οφέλη στην υγεία! Σε ένα υγιές στόμα, το σάλιο περιέχει ουσίες που καταπολεμούν τα μικρόβια, τους ιούς και τους μύκητες. Το παθιασμένο φιλί αυξάνει τη ροή του σάλιου που βοηθά στην προστασία του στόματος.

Περίπου το 80% των μικροβίων που υπάρχουν στο στόμα είναι κοινά για όλους τους ανθρώπους και το 20% ανήκουν μόνο στο δικό σας στόμα. Η ανταλλαγή μικροβίων κατά τη διάρκεια ενός έντονου φιλιού ενεργοποιεί το ανοσοποιητικό σας σύστημα που παράγει αντισώματα στα ξένα μικρόβια, κάτι που ενισχύει την αντίσταση που έχετε στις μολύνσεις.

Girls blowing kissesΠροληπτικά μέτρα κατά το φιλί: Υπάρχουν διάφορα πράγματα που μπορείτε να κάνετε για να μειώσετε τον κίνδυνο να μεταδώσετε ή να κολλήσετε κάποια μόλυνση όταν φιλάτε κάποιον.

  • Αποφύγετε να φιλήσετε κάποιον όταν αυτός είναι άρρωστος.
  • Αποφύγετε να φιλήσετε κάποιον όταν εσείς ή αυτός έχετε φυσαλίδες, έλκη, ή ανοιχτές πληγές μέσα ή γύρω από το στόμα.
  • Διατηρείτε καλή στοματική υγεία, επισκέπτεστε τον οδοντίατρό σας τακτικά, βουρτσίζετε τα δόντια σας και χρησιμοποιείτε οδοντικό νήμα.
  • Μιλήστε με τον γιατρό σας σχετικά με προληπτικούς εμβολιασμούς. Το εμβόλιο κατά της ηπατίτιδας Β, της ανεμοβλογιάς και πολλά άλλα, είναι διαθέσιμα για να προστατευτείτε από αυτές τις λοιμώξεις.

Μην αφήνετε τους δυνητικούς κινδύνους να σας αποτρέψουν από το να φιλήσετε κάποιον. Απλά, βεβαιωθείτε ότι ασκείτε καλή στοματική υγιεινή πριν το κάνετε, κάτι που θα το εκτιμήσουν ιδιαίτερα οι αγαπημένοι σας.

Φρούτα και λαχανικά κατά του καρκίνου του στόματος

RodiΤο 2011, ένα άρθρο που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό της Αμερικάνικης Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας, καταλήγει μετά από εκτενή έρευνα στη βιβλιογραφία, ότι δίαιτα πλούσια σε φρούτα και λαχανικά, με μειωμένη πρόσληψη κρέατος, αποτελεί ένα βασικό μέτρο πρόληψης του καρκίνου του στόματος. Επίσης, οι συγκεκριμένοι ερευνητές συνιστούν σε όλους τους Οδοντιάτρους, ως μέτρα πρόληψης του καρκίνου να προτείνουν στους ασθενείς τους εκτός από τη διακοπή του καπνίσματος και της κατανάλωσης αλκοόλ, την αλλαγή των διατροφικών συνηθειών.

Τα τελευταία 50 χρόνια έχουν γίνει πάνω από 40 επιδημιολογικές εργασίες σχετικά με τη σχέση της κατανάλωσης φρούτων και λαχανικών και του καρκίνου του στόματος. Τα αποτελέσματα είναι ξεκάθαρα σε όλους τους πληθυσμούς που μελετήθηκαν. Αν και ο μηχανισμός προστασίας από τον καρκίνο του στόματος δεν είναι απολύτως γνωστός, υπάρχουν αρκετές πληροφορίες για να βγουν κάποια σημαντικά συμπεράσματα. Οι βιταμίνες C και E έχουν αντιοξειδωτική δράση και μειώνουν βλάβες στο DNA, μειώνοντας τις ελεύθερες ρίζες οξυγόνου. Τα ξινά φρούτα, όπως τα πορτοκάλια και τα λεμόνια επηρεάζουν θετικά την ανανέωση των κυττάρων και βοηθούν στην απομάκρυνση των παλαιών. Φρούτα όπως τα βατόμουρα περιέχουν ελλαγικό οξύ, το οποίο βοηθά στην πρόληψη του καρκίνου του στόματος και λαχανικά όπως το μπρόκολο, το κουνουπίδι και το λάχανο έχουν παρόμοια δράση.

Επίσης, αυξάνονται ταχύτατα οι ενδείξεις και οι μελέτες που καταδεικνύουν ότι τα Ωμέγα – 3 λιπαρά οξέα, τα προβιοτικά και η βιταμίνη D βοηθούν στην πρόληψη της περιοδοντικής νόσου, πέρα από την πρόληψη του καρκίνου.

Αντίθετα, ο κίνδυνος για καρκίνο του στόματος αυξάνεται με την κατανάλωση επεξεργασμένου κρέατος και ζωικών λιπών. Μια μελέτη που έγινε στο πολιτειακό πανεπιστήμιο της Louisiana το 2008 έδειξε ξεκάθαρα τη σχέση που είχε η κατανάλωση ζωικών προϊόντων με το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα της κεφαλής και του τραχήλου, όπως επίσης και με τον καρκίνο του προστάτη και των ωοθηκών.

vegetablesΟ ρόλος των Οδοντιάτρων είναι εκτός από τον έλεγχο των μαλακών και των σκληρών ιστών για καρκίνο του στόματος, να δίνουν και τις κατάλληλες οδηγίες διατροφής, ιδίως σε ασθενείς που έχουν αυξημένο κίνδυνο να νοσήσουν από καρκίνο του στόματος. Τέτοιοι είναι οι καπνιστές και οι πρώην καπνιστές, οι χρήστες αλκοόλ και αυτοί που έχουν προκαρκινικές καταστάσεις όπως είναι η λευκοπλακία, η ερυθροπλακία και ο ομαλός λειχήνας.

Το Botox μειώνει το τρίξιμο των δοντιών στον ύπνο

BotoxΟ βρουξισμός, ή τρίξιμο των δοντιών, είναι η πιο κοινή διαταραχή του ύπνου, που παρουσιάζεται σε πολλούς ανθρώπους που μπορεί ακόμη και να το αγνοούν, όπως σημειώνουν ερευνητές του Πανεπιστημίου του Τέξας. Μέχρι στιγμής, οι μόνες θεραπείες για τον βρουξισμό κατά τον ύπνο είναι οι νάρθηκες νυκτός και τα μυοχαλαρωτικά φάρμακα, οι οποίες μάλιστα αποτελούν συμπτωματικές θεραπείες και όχι αιτιολογικές. Αυτό σημαίνει ότι αντιμετωπίζουν το τρίξιμο των δοντιών και προλαμβάνουν τη φθορά των δοντιών αλλά όχι την αιτία που το προκαλεί, με αποτέλεσμα όταν σταματήσει ο ασθενής να φοράει το νάρθηκα, ή όταν σταματήσει να παίρνει τα φάρμακα, να ξεκινά και πάλι το πρόβλημα.

Δύο έρευνες που παρουσιάστηκαν πρόσφατα στο ετήσιο συνέδριο της Αμερικάνικης Ακαδημίας Νευρολογίας, δείχνουν ότι είναι πιθανό η χρήση ενέσιμου Botox να αντιμετωπίζει το τρίξιμο των δοντιών κατά τη διάρκεια του ύπνου.

Στην πρώτη έρευνα συμμετείχαν 23 άτομα που ανέφεραν νυκτερινό βρουξισμό με πόνο στην κροταφογναθική άρθρωση. Μετά από καταγραφή του προβλήματος και πλήρη μελέτη του ύπνου των ασθενών, έγιναν ενέσεις είτε με Botox είτε με placebo (δηλαδή με φάρμακο που δεν έχει καμία επίδραση στον ασθενή) στους κροταφίτες και τους μασητήρες μυς. Η επιλογή των ασθενών που πήραν το Botox και αυτών που πήραν το placebo ήταν τυχαία. Μετά από 4 εβδομάδες εκτιμήθηκε η κατάσταση των ασθενών και βρέθηκε ότι αυτοί στους οποίους έγιναν ενέσεις Botox παρουσίασαν μείωση στο τρίξιμο των δοντιών κατά τον ύπνο και στον πόνο που είχαν.

Στην δεύτερη εργασία, οι ασθενείς παρακολουθήθηκαν επί 8 χρόνια, στα οποία ελάμβαναν κάθε 6 μήνες ενέσεις με Botox και βρέθηκε επίσης ότι ο νυκτερινός βρουξισμός αντιμετωπίστηκε.

Botox injectionΗ βοτουλινική τοξίνη (Botox) είναι μια ουσία που αποδυναμώνει και ηρεμεί προσωρινά τους μυς, οπότε το αποτέλεσμα που βρέθηκε στις έρευνες εξηγείται λογικά. Χρειάζονται βέβαια κι άλλες μελέτες, με περισσότερους ασθενείς, έτσι ώστε να αναπτυχθεί το κατάλληλο πρωτόκολλο σχετικά με τη δοσολογία και τα διαστήματα στα οποία πρέπει να χορηγείται το Botox για να υπάρχει το επιθυμητό αποτέλεσμα. Από τις πρώτες ενδείξεις που προσφέρει η επιστήμη, φαίνεται ότι το Botox αποτελεί ένα πιθανό βοήθημα στην αντιμετώπιση του τριξίματος των δοντιών κατά τον ύπνο.

Βρουξισμός: Το τρίξιμο των δοντιών κατά τον ύπνο

cleanchingΗ συνήθεια του τριξίματος ή του σφιξίματος των δοντιών κατά τη διάρκεια του ύπνου εμφανίζεται στο 15 – 30% του πληθυσμού και αποτελεί ένα σημαντικό πρόβλημα γιατί, μακροπρόθεσμα, τα δόντια αποτρίβονται και η κροταφογναθική άρθρωση, που είναι η πιο περίπλοκη άρθρωση του σώματος, φθείρεται και αρχίζει να πονάει. Πρόκειται για τη μικρή άρθρωση που κινείται όταν ανοίγουμε το στόμα μας, μπροστά από τα αυτιά μας. Ακόμη, μπορεί να παρουσιαστούν πονοκέφαλοι, να φθαρούν ή και να σπάσουν δόντια, να σπάσουν και να χρειάζονται συνεχείς αντικαταστάσεις οδοντιατρικές εργασίες που ο ασθενής έχει στο στόμα του και να προκληθούν κράμπες στους μυς. Επίσης, ο βρουξιστής, όπως λέγονται αυτοί που τρίζουν τα δόντια τους, κάνει πάρα πολύ θόρυβο τρίζοντας τα δόντια του και ξυπνάει με κουρασμένο το μυικό σύστημα του προσώπου του. Για να καταλάβουμε πόσο καταστροφική είναι αυτή η συνήθεια, αρκεί να αναφέρουμε ότι οι δυνάμεις που μπορεί να αναπτυχθούν στα δόντια κάποιου κατά τη διάρκεια του βρουξισμού στον ύπνο μπορεί να φτάσουν τους 3 τόνους!

Ο βρουξισμός ανήκει στις παραλειτουργικές συνήθειες και με αυτό εννοούμε ότι πρόκειται για μια λειτουργία που δε σχετίζεται με τις φυσιολογικές λειτουργίες της μάσησης και της ομιλίας. Συνήθως γίνεται κατά τη διάρκεια της νύχτας αλλά μπορεί να παρουσιάζεται και κατά την ημέρα και δεν προκαλεί έντονα συμπτώματα, με αποτέλεσμα πολλοί ασθενείς να μη γνωρίζουν ότι πάσχουν από αυτό το πρόβλημα.

Ο βρουξισμός σχετίζεται άμεσα με το στρες, αν και γενικότερα θεωρείται άγνωστης αιτιολογίας. Έχουν γίνει έρευνες που δείχνουν ότι για παράδειγμα, φοιτητές που έτριζαν έντονα τα δόντια τους κατά τη διάρκεια της εξεταστικής περιόδου, δεν παρουσίαζαν απολύτως κανένα σύμπτωμα κατά τη διάρκεια των διακοπών. Υπάρχουν όμως κι άλλοι παράγοντες που συντελούν στην εμφάνιση του βρουξισμού, όπως είναι τα δόντια που λείπουν και τα στραβά δόντια.

mouthguardΗ αντιμετώπιση του βρουξισμού γίνεται αρχικά με νάρθηκες νυκτός, κάποιο σκληρό μασελάκι που κατασκευάζει ο οδοντίατρος και τοποθετείται στα δόντια, συνήθως της άνω γνάθου, με σκοπό να προστατεύονται από την αποτριβή και να γίνονται οι κινήσεις της γνάθου ανεμπόδιστα ώστε να μην κωπώνεται η άρθρωση. Σε άλλες περιπτώσεις, χορηγούνται μυοχαλαρωτικά φάρμακα, ανάλογα με τη βαρύτητα του προβλήματος και τη διάγνωση που θα θέσει ο οδοντίατρος. Σε περιπτώσεις που υπάρχει δυσλειτουργία, πιάσιμο ή πόνος στην άρθρωση, μπορεί να συστηθούν και κάποιες φυσιοθεραπευτικές ασκήσεις που βελτιώνουν την κινητικότητα και ανακουφίζουν το μυικό σύστημα της περιοχής.

Μερικά μυστικά για να μειωθεί ή και να σταματήσει ο βρουξισμός είναι:

  • Αποφύγετε την κατανάλωση καφεΐνης, ιδίως μετά τις 5 το απόγευμα. Παρομοίως, αποφύγετε να καταναλώσετε αναψυκτικά τύπου κόλα και σοκολάτα.
  • Αποφύγετε την κατανάλωση αλκοόλ. Έχει βρεθεί ότι το τρίξιμο των δοντιών αυξάνεται μετά τη χρήση αλκοόλ.
  • Μη δαγκώνετε μολύβια, τα νύχια σας και γενικά οτιδήποτε άλλο εκτός από το φαγητό. Η χρήση τσίχλας για πολύ ώρα πρέπει επίσης να αποφεύγεται γιατί οι μυς συνηθίζουν να λειτουργούν συνέχεια και αυξάνονται και πάλι οι πιθανότητες βρουξισμού.
  • Σχετικά με τον βρουξισμό κατά τη διάρκεια της ημέρας, προσπαθήστε να φέρετε το πρόβλημα στο συνειδητό σας. Όποτε το κάνετε, σημειώστε σε ένα χαρτί την ώρα – βοηθά έτσι ώστε η υποσυνείδητη αυτή κίνηση να έρθει στην επιφάνεια και να δώσετε τη συνειδητή επιλογή να σταματήσετε το σφίξιμο των δοντιών σας. Επίσης, μπορείτε να βάζετε την άκρη της γλώσσας σας ανάμεσα στο δόντια σας.
  • Πριν κοιμηθείτε, μπορείτε να κρατήσετε για λίγη ώρα ένα ζεστό πανί ή κομπρέσα μπροστά από τα αυτιά σας, έτσι ώστε να χαλαρώσετε τους μυς.
  • Πριν την κατάκλιση, μπορείτε να πιείτε κάποιο χαλαρωτικό ρόφημα όπως είναι η βαλεριάνα ή το χλιαρό γάλα.

Ο καθαρισμός των δοντιών προστατεύει από την καρδιακή προσβολή!

τραυματισμενη καρδιαΟι ενήλικες που επισκέπτονται συχνά τον οδοντίατρο για καθαρισμό των δοντιών τους, φαίνεται ότι έχουν λιγότερες πιθανότητες να πάθουν καρδιακή προσβολή ή εγκεφαλικό, όπως φαίνεται σε μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο έγκριτο περιοδικό American Journal of Medicine.

Σε αυτή τη μελέτη συμμετείχαν 22.000 ενήλικες άνω των 50 ετών με όσους από αυτούς  έκαναν καθαρισμό των δοντιών τους τον τελευταίο χρόνο κατά τη στιγμή της καταγραφής, να έχουν λιγότερες πιθανότητες να πάθουν έμφραγμα ή εγκεφαλικό για τα επόμενα 7 χρόνια που τους παρακολούθησαν οι ερευνητές. Σε αυτά τα 7 χρόνια, αυτοί που έκαναν καθαρισμό των δοντιών τους  έπαθαν σε ποσοστό 1,6% καρδιακή προσβολή και σε ποσοστό 8,9% εγκεφαλικό. Αυτοί που δεν είχαν κάνει καθαρισμό, έπαθαν σε ποσοστό 2,2% καρδιακή προσβολή και 10% εγκεφαλικό. Στη μελέτη αυτή εξετάστηκαν κι άλλοι παράγοντες όπως είναι η ύπαρξη διαβήτη, υψηλής πίεσης ή νεφρικής ανεπάρκειας και τελικά βρέθηκε ότι ο οδοντιατρικός καθαρισμός σχετίζεται με 31% μείωση στο ρίσκο καρδιακής προσβολής και 15% μείωση στο ρίσκο εγκεφαλικού. Από τους ανθρώπους που συμμετείχαν στη μελέτη, όσοι συνέχισαν να κάνουν τακτικούς οδοντιατρικούς καθαρισμούς είχαν ακόμη μικρότερο ρίσκο να εμφανίσουν τις παραπάνω καρδιαγγειακές ασθένειες.  Υπήρξαν όμως και πολλές ουσιώδεις παράμετροι που δεν εκτιμήθηκαν στην παρούσα μελέτη, όπως το κάπνισμα, το σωματικό βάρος, οι διατροφικές συνήθειες και το οικογενειακό ιστορικό, καταστάσεις που επηρεάζουν σημαντικά τις πιθανότητες να νοσήσει κάποιος.

Τα νέα στοιχεία δεν αποδεικνύουν βέβαια σε καμία περίπτωση ότι ένας καλός οδοντιατρικός καθαρισμός μειώνει τις πιθανότητες να πάθει κάποιος τις παραπάνω παθήσεις, απλά υπάρχει κάποια ένδειξη γι’ αυτό.

καθαρισμος δοντιωνΣτο παρελθόν έχουν γίνει κι άλλες παρόμοιες έρευνες που συνδέουν την περιοδοντίτιδα και τον οδοντιατσρικό καθαρισμό με την καρδιακή νόσο, με παρόμοια αποτελέσματα. Άλλες έρευνες έχουν δείξει ότι ο οδοντιατρικός καθαρισμός, μειώνοντας τον αριθμό των βακτηρίων στο στόμα, οδηγεί και στη μείωση των βακτηρίων που προκαλούν χρόνιες φλεγμονώδεις παθήσεις στα αγγεία, που μπορεί να οδηγούν στο έμφραγμα και το εγκεφαλικό.

Οι ερευνητές καταλήγουν ότι η σωστή στοματική υγιεινή και οι τακτικοί καθαρισμοί είναι απολύτως απαραίτητοι για την καλή κατάσταση του στόματος, ενώ υπάρχει ισχυρή πιθανότητα να μειώνουν και την πιθανότητα καρδιακής προσβολής και εγκεφαλικού.

Εισαγωγή στα Οδοντικά Εμφυτεύματα

Implant

Οδοντικό Εμφύτευμα

Τα οδοντικά εμφυτεύματα αποτελούν πλέον έναν αποδεκτό και κοινό τρόπο αντικατάστασης κάποιων δοντιών που έχουν χαθεί. Θα μπορούσαμε μάλιστα να πούμε ότι αποτελούν τον καλύτερο τρόπο αντικατάστασης ελλειπόντων δοντιών, αυτόν που πλησιάζει όσο το δυνατόν περισσότερο στα φυσικά δόντια που λείπουν.

Γέφυρα

Μια ακίνητη γέφυρα με δύο στηρίγματα και ένα γεφύρωμα (τεχνητό δόντι)

Στο παρελθόν, ο μόνος τρόπος αντικατάστασης ενός ή περισσοτέρων δοντιών που έλειπαν ήταν οι ακίνητες γέφυρες, οι μερικές και οι ολικές οδοντοστοιχίες. Για να γίνει μια ακίνητη γέφυρα, ο οδοντίατρος πρέπει να τροχίσει τα διπλανά δόντια, εκατέρωθεν του κενού, τα οποία θα λειτουργήσουν ως στηρίγματα για το τεχνητό δόντι που λείπει. Τα διπλανά δόντια δηλαδή καλύπτονται με στεφάνες (θήκες), οι οποίες έχουν κολλημένο ένα τεχνητό δόντι (γεφύρωμα). Όπως εύκολα καταλαβαίνουμε, το τρόχισμα των δοντιών δεν αποτελεί συντηρητική προσέγγιση, καθότι αφαιρείται υγιής οδοντική ουσία που δεν μπορεί να αναγεννηθεί από τον οργανισμό. Οι μερικές και οι ολικές οδοντοστοιχίες είναι κινητές κατασκευές, που αφαιρούνται από τον ασθενή το βράδυ αλλά και για να καθαριστούν και αποκαθιστούν ελλείψεις πολλών ή ακόμα και όλων των δοντιών. Οι μερικές οδοντοστοιχίες είναι γνωστές πολλές φορές από το εμπορικό όνομα του πρώτου κράματος που χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή τους, το Vitallium, και οι ολικές είναι οι γνωστές σε όλους μας, μασέλες. Όταν δεν υπάρχουν οπίσθια δόντια στηρίγματα, δεν είναι δυνατόν να τοποθετηθεί μια ακίνητη γέφυρα, και η μόνη διέξοδος πριν από τα εμφυτεύματα ήταν η κινητή μερική οδοντοστοιχία.
Τα οδοντικά εμφυτεύματα, αν και περιλαμβάνουν ένα μικρό χειρουργείο για την τοποθέτησή τους, δεν καταστρέφουν κάποιον υγιή ιστόκαι προσομοιάζουν τη ρίζα του δοντιού που χάθηκε. Εάν τοποθετήσουμε ένα εμφύτευμα και για κάποιο λόγο το αφαιρέσουμε, μετά από λίγο καιρό η περιοχή που τοποθετήθηκε θα έχει επουλωθεί πλήρως, σα να μην είχε τοποθετηθεί ποτέ κάτι εκεί. Συνεπώς, τα

οδοντικά εμφυτεύματα είναι μια σαφώς πιο συντηρητική προσέγγιση, αν και χειρουργική. Επίσης, αν κάποιος ασθενής δε μπορεί να συνηθίσει την εφαρμογή της κινητής οδοντοστοιχίας ή τον αποστρέφει και μόνο η ιδέα ότι θα πρέπει να αφαιρεί τα δόντια του, η μόνη άλλη λύση που διατίθεται είναι η τοποθέτηση εμφυτευμάτων. Ακόμη και να φοράει όμως κάποιος κινητή οδοντοστοιχία, η τοποθέτηση

μικρού αριθμού εμφυτευμάτων μπορεί να βελτιώσει τη συγκράτηση και τη σταθερότητά της, πράγματα που μπορούν να αλλάξουν ση

μαντικά την ποιότητα ζωής του ανθρώπου, καθότι μπορεί να επανέλθει

στις διατροφικές συνήθειες που είχε με τα φυσικά του δόντια.

Εξαγωγή δοντιού

Σχηματική αναπαράσταση ελλείποντος κεντρικού τομέα της άνω γνάθου

Κλείνοντας το εισαγωγικό σημείωμα για τα οδοντικά εμφυτεύματα, θα πρέπει να καταλήξουμε στο ότι αυτά αποτελούν πλέον τον καλύτερο τρόπο αντικατάστασης ελλειπόντων δοντιών, είναι πλέον πολύ δοκιμασμένα, και λειτουργούν σε πάρα πολλά στόματα για δεκαετίες με μεγάλα ποσοστά επιτυχίας.

Στο επόμενο σημείωμα θα αναφερθούμε στους λόγους που πρέπει να αντικαθίστανται τα δόντια που έχουν χαθεί και στο πότε πρέπει να προτιμούνται τα οδοντικά εμφυτεύματα σε σχέση με τις άλλες θεραπευτικές επιλογές.

 

Τοποθέτηση οδοντικού εμφυτεύματος

Σχηματικά, μετά την τοποθέτηση ενός οδοντικού εμφυτεύματος και της προσθετικής αποκατάστασης σε αυτό

Τοπική αναισθησία στο οδοντιατρείο

Local anesthesiaΟι περισσότερες οδοντιατρικές διαδικασίες σήμερα γίνονται με τοπική αναισθησία. Ακόμη και ένα απλό σφράγισμα μπορεί να γίνει τελείως ανώδυνα και εύκολα για τον ασθενή αλλά και τον οδοντίατρο, εάν πρώτα γίνει η κατάλληλη αναισθησία.

Οι βελόνες που χρησιμοποιούνται για την τοπική αναισθησία είναι από τις λεπτότερες που υπάρχουν στο εμπόριο, αλλά για να μειωθεί όσο γίνεται περισσότερο η ενόχληση από το τσίμπημα, ο οδοντίατρος μπορεί να βάλει πρώτα κάποια αναισθητική πάστα που θα κάνει την διαδικασία ακόμη πιο εύκολη. Ο πόνος και ο φόβος από τη βελόνα συνήθως είναι περισσότερο ψυχολογικός, αλλά ακόμη και έτσι, ας αναλογιστούμε ότι το τσίμπημα διαρκεί λίγα δευτερόλεπτα και στη συνέχεια όλη η διαδικασία γίνεται με απόλυτη άνεση.

Το πιο κοινό αναισθητικό που χρησιμοποιείται για την τοπική αναισθησία στο οδοντιατρείο είναι η λιδοκαΐνη, η επίδραση της οποίας διαρκεί περίπου 2 ώρες και η αρτικαΐνη, η οποία έχει μάλλον ισχυρότερη αναισθητική δράση, σύμφωνα με έρευνες που έχουν δημοσιευθεί. Τα περισσότερα αναισθητικά περιέχουν και αδρεναλίνη, η οποία αυξάνει τη διάρκεια δράσης τους και κάνει επίσης αιμόσταση, σε περιπτώσεις χειρουργικών διαδικασιών. Η αδρεναλίνη πολλές φορές δημιουργεί ταχυκαρδία κατά την έγχυση του τοπικού αναισθητικού, κάτι που μπορεί να είναι πιο έντονο αν το αναισθητικό κατά λάθος εγχυθεί μέσα σε κάποιο αγγείο. Εάν κάποιος ασθενής έχει κάποια καρδιοπάθεια ή είναι υπερτασικός, χορηγείται ειδικό φάρμακο που λέγεται μεπιβακαΐνη και δεν περιέχει αδρεναλίνη. Σε αυτή την περίπτωση όμως η διάρκεια της αναισθησίας είναι μικρότερη και μπορεί να χρειαστεί να επαναληφθεί πριν τελειώσει η εργασία που πρέπει να γίνει.

Τα τοπικά αναισθητικά που χρησιμοποιούνται στο οδοντιατρείο είναι ασφαλέστατα. Οι αλλεργικές αντιδράσεις σε αυτά είναι σπανιότατες και όταν συμβαίνουν συνήθως οφείλονται στη μεθυλπαραβένη, ένα συντηρητικό που υπάρχει σε αυτά, όπως και σε πολλά καλλυντικά. Μπορούν άφοβα να χορηγηθούν σε παιδιά, σε έγκυες και σε γυναίκες που θηλάζουν. Για έναν ενήλικο, για να γίνει υπερδοσολογία, πρέπει να χορηγηθούν πάνω από 10 αμπούλες τοπικού αναισθητικού, ποσότητα που είναι σχεδόν αδύνατον να απαιτηθεί.

Τα τοπικά αναισθητικά δεν λειτουργούν πάντα. Εάν για παράδειγμα ένα δόντι είναι μολυσμένο και πονάει πολύ όταν ο ασθενής προσέρχεται στο οδοντιατρείο είναι μάλλον δύσκολο να αναισθητοποιηθεί. Ο οδοντίατρος μπορεί να προσπαθήσει να το μουδιάσει κάνοντας ίσως περισσότερες ενέσεις σε διάφορα σημεία, αλλά σε πολλές περιπτώσεις πρέπει να αντιμετωπιστεί ο οξύς πόνος φαρμακευτικά, επί παραδείγματι με αντιβιοτικά και αναλγητικά και στη συνέχεια να γίνει η θεραπεία για την αντιμετώπιση του αιτίου.

CarpuleΗ τοπική αναισθησία είναι δυσκολότερη στα κάτω δόντια από ότι στα πάνω. Αυτό γίνεται γιατί στα κάτω δόντια πρέπει να αναισθητοποιηθεί ένα μεγάλο νεύρο που λέγεται κάτω φατνιακό νεύρο και μουδιάζει όλη η πλευρά μέχρι το χείλος, πολλές φορές ακόμη και η γλώσσα. Το μούδιασμα των χειλέων και της γλώσσας διαρκεί περίπου 4 – 5 ώρες και ο ασθενής πρέπει να προσέχει για να μη δαγκωθεί κατά λάθος. Καλύτερα λοιπόν να μην φάτε καθόλου όσο είστε μουδιασμένος και αν φάτε, να είναι μικρές ποσότητες φαγητού που να μασούνται από την άλλη πλευρά. Επίσης, η αναισθησία στην κάτω γνάθο αργεί περισσότερο να πιάσει, πολλές φορές χρειάζονται μέχρι και 15 λεπτά αναμονής. Στην άνω γνάθο η αναισθησία δρα αμέσως και χωρίς να προκαλεί το δυσάρεστο αίσθημα την απώλειας της αίσθησης σε μεγάλη περιοχή, είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική.

Αν και η χορήγηση τοπικής αναισθησίας στον οδοντίατρο δεν είναι ευχάριστη για κανέναν, πρέπει να είμαστε ευτυχείς που υπάρχει!

Για συνεχείς ενημερώσεις εγγραφείτε στο Newsletter του smile-clinic.gr

Κριτικές Google
Alkioni Xristod
Alkioni Xristod

5 out of 5 stars

posted 1 month ago

Εξαιρετικές συμβουλές, πάντα στα πλαίσια του θεμιτού και της επαγγελματικής δεοντολογίας. Ιδιαίτερα άμεσες απαντήσεις, με ευγένεια και σεβασμό. Μακάρι να μπορούσα να βαθμολογήσω με περισσότερα αστέρια.

Μαρια Ματσουκατιδου
Μαρια Ματσουκατιδου

5 out of 5 stars

posted 5 months ago

Πολυ ευχαριστο κλιμα!!!

Magdalena Tsekou
Magdalena Tsekou

5 out of 5 stars

posted 1 year ago

Η αστείρευτη γνώση σε συνδυασμό με την αφιλοκερδή συμβουλευτική περί οποιουδήποτε προβλήματος στοματικής υγείας, σου προκαλεί απλά μεγάλη εμπιστοσύνη στο πρόσωπο του κου Γιαννακόπουλου.

Follow Us